آندومتریوز

آندومتریوز یکی از بیماری های زنان است که در این عارضه بافت آندومتر رحم به بخش های دیگر بدن مهاجرت کرده و در زمان پریود خونریزی میکند.

مسئله ای که در مورد این بیماری وجود دارد این است که معمولاً این عارضه پنهان است و علائم و نشانه خاصی ندارد.

به همین دلیل پزشکان این بیماری را به سختی تشخیص داده و نیاز است که به محض بررسی این آسیب و احتمال وجود آندومتریوز برای درمان آن اقدام کنند.

قرار گرفتن سطح داخلی رحم در جایگاه نامتعارف یا خارج از رحم مشکلات بسیار زیادی را به وجود می آورد.

حدوداً ۶ تا ۱۰ درصد بانوان در سراسر دنیا به آندومتریوز مبتلا هستند که باعث ایجاد درد‌های شدید هنگام قاعدگی یا دردهای همیشگی در مواقع عادی می شود.

یکی از علل مهم و شایع مشکلات باروری در زنان آندومتریوز است، این عارضه اغلب در سنین باروری اتفاق می افتد و ممکن است علائم این عارضه بعد از یائسگی برطرف شود.

سن باروری در زنان با خطر ابتلا به آندومتریوز همراه است و به همین دلیل متخصصانی همچون دکتر فاطمه علیزاده تاکید زیادی بر انجام چکاپ های سالانه برای بانوان دارند.

بیماری آندومتریوز ممکن است قسمت های مختلف بدن را درگیر کند این عارضه معمولاً خارج و پشت رحم دیده می شود و حتی در مواردی باعث درگیری لوله های فالوپ، تخمدان ها و یا دیافراگ خواهد شد.

در روند رشد غیر طبیعی سلول های آندومتر در جایگاه نامناسب پوشش داخلی شکم و لگن در معرض آسیب قرار می گیرد حتی ممکن است مثانه و حالب، راست روده و قسمت های مختلف روده با این بیماری درگیر شود.

علائم اندومتریوز چیست؟

اندومتریوز همیشه با علائم یکسان ظاهر نمی شود و شدت نشانه های آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

برخی بانوان تنها دردهای خفیف قاعدگی را تجربه می کنند، در حالی که برخی دیگر با دردهای مزمن لگنی یا حتی ناباروری به پزشک مراجعه می کنند.

نکته مهم این است که شدت علائم همیشه با شدت بیماری ارتباط مستقیم ندارد و حتی اندومتریوز خفیف نیز می تواند درد قابل توجهی ایجاد کند.

شایع ترین علائم اندومتریوز عبارتند از:

• درد شدید هنگام قاعدگی: دردهای قاعدگی در مبتلایان به اندومتریوز معمولا شدیدتر از دردهای معمول بوده و ممکن است چند روز قبل از شروع پریود آغاز شود و تا پایان آن ادامه داشته باشد.
• درد مزمن لگن: برخی افراد حتی خارج از دوران قاعدگی نیز درد مداوم یا احساس فشار در ناحیه لگن دارند.
• درد هنگام رابطه جنسی: درد در حین یا بعد از رابطه جنسی یکی از علائم شایع اندومتریوز است و می تواند کیفیت زندگی و روابط زناشویی را تحت تاثیر قرار دهد.
• درد هنگام دفع ادرار یا مدفوع: اگر ضایعات اندومتریوز اطراف مثانه یا روده ایجاد شده باشند، ممکن است فرد هنگام ادرار یا اجابت مزاج، به ویژه در دوران قاعدگی، درد را تجربه کند.
• خونریزی های غیرطبیعی: لکه بینی بین دو قاعدگی یا خونریزی های شدید و طولانی نیز در برخی بیماران مشاهده می شود.
• مشکلات باروری: اندومتریوز یکی از علل مهم ناباروری در زنان محسوب می شود و گاهی اولین نشانه بیماری، دشواری در باردار شدن است.

علاوه بر این موارد، برخی بیماران دچار نفخ شکم، خستگی، تهوع، یبوست یا اسهال در دوران قاعدگی نیز می شوند. در صورت تکرار این علائم، مراجعه به متخصص زنان برای بررسی دقیق ضروری است.

دلایل ایجاد آندومتریوز چیست؟

اگر در مورد آندومتریوز مطالعه کنید متوجه خواهید شد که چنین آسیبی تا چه حد سلامت بدن را مختل می کند و یکی از علل اصلی نازایی در زنان آندومتریوز است.

متخصصان همواره تحقیقات گسترده ای در مورد دلایل ایجاد بیماری آندومتریوز انجام داده اند، نتیجه مطالعات نشان می دهد که قاعدگی برگشتی یکی از مهمترین دلایل ایجاد آندومتریوز است.

این عارضه زمانی اتفاق می افتد که خون قاعدگی که دارای سلول های آندومتر است به جای خارج شدن از بدن توسط لوله های فالوپ به داخل رحم باز می گردد در این صورت سلول های آندومتر به دیواره لگن می چسبند و با رشد غیر معمول در چرخه قاعدگی خونریزی می کنند.

دلیل دیگر ایجاد آندومتریوز تغییر سلول های صفاقی است.

متخصصان بر اساس تئوری القایی بر این باورند که سیستم ایمنی بدن و هورمون ها باعث می شود تا سلول های بخش داخلی شکم به سلول های مشابه بافت داخلی رحم تبدیل شوند.

این تغییرات سلولی در نهایت باعث ایجاد آندومتریوز شده و ممکن است سلامت رحم و سایر اندام های مجاور را به خطر بیندازد.

تغییر سلول های جنینی یکی دیگر از عوامل ایجاد آندومتریوز محسوب می شود، استروژن در بدن زنان می تواند سلول های مرحله اولیه رشد جنین را در سن بلوغ به سلول مشابه بافت آندومتر تبدیل کند.

قطعاً این تغییرات غیر طبیعی شرایط نرمال بدن را بر هم زده و احتمال ایجاد آندومتریوز وجود دارد. حرکت سلول های آندومتر یکی دیگر از علل ایجاد آندومتریوز است، بافت مایع بدن مانند غدد لنفاوی یا رگ های خونی می تواند در موارد نادر سلول های آندومتر را به بخش های دیگر بدن منتقل کند.

البته عملکرد ضعیف سیستم ایمنی زمانی که رشد بافت غیرمعمول شبه آندومتر در سایر نقاط بدن اتفاق می افتد می تواند باعث ایجاد آندومتریوز شود.

در صورت که سیستم ایمنی این سلول ها را شناسایی نکند همواره به رشد خود ادامه خواهند داد و فرد را با این بیماری پیشرونده مواجه خواهد کرد.

عوامل ایجاد آندومتریوز فقط به موارد گفته شده ختم نمی شود، عوامل دیگری از جمله عفونت لگن، یائسگی دیررس، سابقه خانوادگی و بچه‌دار نشدن هر کدام به تنهایی مواردی هستند که فرد را بیش از هر زمان دیگری در معرض آندومتریوز قرار می دهند.

ناگفته نماند که اگر سطح استروژن در بدن بالاتر از حد نرمال باشد احتمال ایجاد آندومتریوز وجود دارد.

نقص در رحم یا لوله های فالوپ، اختلال در ساختار دستگاه تناسلی و خونریزی شدید قاعدگی بیش از ۷ روز از عوامل ایجاد این بیماری محسوب می شود.

چگونه علائم اندومتریوز را کنترل کنیم؟

اگرچه در حال حاضر درمان قطعی برای اندومتریوز وجود ندارد، اما با رعایت برخی نکات و پیروی از برنامه درمانی پزشک می توان شدت علائم، به ویژه دردهای لگنی، دردهای قاعدگی و التهاب را تا حد زیادی کاهش داد.

اصلاح سبک زندگی در کنار درمان های دارویی یا جراحی، نقش مهمی در کنترل بیماری دارد و می تواند از پیشرفت علائم جلوگیری کند.

رعایت این توصیه ها به بسیاری از بیماران کمک می کند کیفیت زندگی، فعالیت های روزمره و حتی شانس باروری خود را حفظ کنند.

رژیم غذایی سالم

رژیم غذایی مناسب یکی از عوامل موثر در کنترل علائم اندومتریوز است.

مصرف مواد غذایی سرشار از آنتی اکسیدان و ترکیبات ضدالتهابی مانند میوه ها، سبزیجات تازه، غلات کامل، حبوبات، مغزها و ماهی های چرب می تواند به کاهش التهاب مزمن بدن کمک کند.

در مقابل، بهتر است مصرف گوشت قرمز، غذاهای فرآوری شده، فست فود، نوشیدنی های شیرین و چربی های اشباع محدود شود، زیرا این مواد ممکن است واکنش های التهابی را تشدید کنند.

نوشیدن آب کافی و دریافت فیبر مناسب نیز به بهبود عملکرد دستگاه گوارش و کاهش نفخ، که یکی از مشکلات شایع بیماران مبتلا به اندومتریوز است، کمک می کند.

فعالیت بدنی منظم

ورزش منظم یکی از ساده ترین راهکارها برای کاهش علائم اندومتریوز محسوب می شود.

فعالیت های سبک تا متوسط مانند پیاده روی، شنا، دوچرخه سواری یا یوگا باعث افزایش ترشح اندورفین، که به عنوان مسکن طبیعی بدن شناخته می شود، خواهند شد.

علاوه بر این، ورزش منظم گردش خون ناحیه لگن را بهبود می بخشد، التهاب را کاهش می دهد و به حفظ وزن مناسب کمک می کند.

انجام فعالیت بدنی چند روز در هفته می تواند شدت دردهای قاعدگی را کاهش داده و احساس خستگی و بی حالی را نیز کمتر کند.

کنترل استرس

استرس و اضطراب می توانند باعث تشدید دردهای مزمن و افزایش حساسیت بدن به درد شوند.

به همین دلیل مدیریت استرس بخش مهمی از کنترل اندومتریوز به شمار می رود.

استفاده از تکنیک های آرام سازی، تمرینات تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگا یا دریافت مشاوره روانشناسی در صورت نیاز، می تواند به کاهش تنش های روحی کمک کند.

داشتن برنامه منظم روزانه، اختصاص زمان برای استراحت و انجام فعالیت های مورد علاقه، تاثیر مثبتی بر سلامت روان و کنترل علائم بیماری خواهد داشت.

خواب کافی و رعایت سبک زندگی سالم

داشتن خواب کافی و باکیفیت به بدن فرصت می دهد تا التهاب را بهتر کنترل کرده و روند ترمیم بافت ها را انجام دهد.

کم خوابی می تواند احساس درد، خستگی و تحریک پذیری را افزایش دهد و علائم اندومتریوز را شدیدتر کند.

علاوه بر خواب مناسب، حفظ وزن در محدوده طبیعی، پرهیز از مصرف سیگار و الکل، محدود کردن مصرف کافئین و رعایت برنامه غذایی منظم نیز از اقداماتی هستند که به کنترل بیماری کمک می کنند.

این تغییرات شاید به تنهایی باعث درمان اندومتریوز نشوند، اما در کنار درمان های پزشکی تاثیر قابل توجهی در کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارند.

در نهایت، مراجعه منظم به متخصص زنان و پیگیری روند درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.

پزشک با ارزیابی وضعیت بیمار می تواند در صورت نیاز روش درمان را تغییر دهد یا اقدامات تکمیلی را پیشنهاد کند تا از پیشرفت بیماری و بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود.

چگونه آندومتریوز را تشخیص می دهند؟

بیماری آندومتریوز باید هر چه سریع تر درمان شود، متخصصان با توجه به علائمی که بیماران عنوان می کنند اگر به آندومتریوز مشکوک شوند از سایر روش های تشخیصی استفاده کرده تا این عارضه را سریع تر مورد ارزیابی قرار دهند.

در اولین اقدام معاینه لگنی برای تشخیص کیست یا اسکار پشت رحم انجام می شود.

در موارد زیادی پزشک با انجام سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی اقدام به تصویربرداری از رحم کرده و تصاویری دقیق و واضح را از اندام های داخلی جمع آوری می کنند.

اگر در این مرحله اطلاعاتی که باید به دست نیامد لاپاراسکوپی روش دیگری برای تصویربرداری از بافت مورد نظر است.

در این تکنیک پزشک با ورود لوله نازک به همراه دوربین که توسط برشی کوچک بر روی شکم ایجاد می شود اقدام به بررسی ضایعات و اندازه آنها می کند.

آخرین اقدام تخصصی برای بررسی آندومتریوز بیوپسی یا نمونه برداری است.

اگر ضمن انجام سایر روش های گفته شده پزشک وجود بافت های غیر معمول را تشخیص دهد بیوپسی انجام شده تا نمونه مورد نظر تحت آزمایش قرار بگیرد.

در مواردی بیوپسی انجام می شود تا روند تشخیص عارضه سریع تر طی شود.

آیا اندومتریوز قابل درمان است؟

اندومتریوز یک بیماری مزمن زنان است که در حال حاضر درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما این موضوع به معنای غیرقابل کنترل بودن بیماری نیست.

با تشخیص به موقع و انتخاب روش درمانی مناسب، می توان درد، التهاب و سایر علائم اندومتریوز را تا حد زیادی کاهش داد و از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.

نوع درمان با توجه به شدت بیماری، سن بیمار، علائم، محل ضایعات و برنامه فرد برای بارداری توسط پزشک تعیین می شود.

درمان دارویی اندومتریوز

در بسیاری از بیماران، اولین قدم برای کنترل اندومتریوز استفاده از دارو است.

هدف از درمان دارویی، کاهش درد، کنترل التهاب و محدود کردن رشد بافت های آندومتر خارج از رحم است.

برای کاهش دردهای لگنی و دردهای دوران قاعدگی، پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن را تجویز کند.

این داروها به کاهش التهاب و تسکین درد کمک می کنند، اما تاثیری در از بین بردن ضایعات اندومتریوز ندارند.

هورمون درمانی برای کنترل علائم

هورمون درمانی یکی از موثرترین روش های کنترل اندومتریوز محسوب می شود.

این درمان با کاهش تولید هورمون استروژن یا جلوگیری از تخمک گذاری، رشد بافت های آندومتر را محدود کرده و شدت خونریزی و درد را کاهش می دهد.

پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار از روش های مختلف هورمون درمانی استفاده کند، از جمله:

• قرص های جلوگیری از بارداری
• داروهای حاوی پروژسترون
• حلقه واژینال
• آمپول یا ایمپلنت های هورمونی
• داروهایی مانند دانازول در برخی بیماران

انتخاب نوع دارو باید کاملا تحت نظر متخصص زنان انجام شود، زیرا هر بیمار شرایط درمانی متفاوتی دارد.

جراحی اندومتریوز

اگر علائم شدید باشند، درمان دارویی پاسخ مناسبی ندهد یا بیمار قصد بارداری داشته باشد، پزشک ممکن است جراحی محافظه کارانه را پیشنهاد کند.

در این روش، ضایعات و بافت های غیرطبیعی اندومتریوز بدون آسیب به رحم و تخمدان ها برداشته می شوند تا علاوه بر کاهش درد، شانس باروری نیز حفظ شود.

امروزه این جراحی معمولا با روش لاپاراسکوپی انجام می شود که یک روش کم تهاجمی با دوران نقاهت کوتاه تر نسبت به جراحی باز است.

هیسترکتومی برای درمان اندومتریوز

در مواردی که اندومتریوز بسیار پیشرفته باشد و سایر روش های درمانی نتوانند علائم را کنترل کنند، ممکن است پزشک برداشتن رحم یا هیسترکتومی را پیشنهاد دهد.

در برخی بیماران، بسته به شدت بیماری و میزان درگیری تخمدان ها، ممکن است برداشتن یک یا هر دو تخمدان نیز ضروری باشد.

از آنجا که پس از هیسترکتومی امکان بارداری وجود ندارد، این روش معمولا تنها برای بیمارانی در نظر گرفته می شود که دیگر برنامه ای برای بارداری ندارند یا بیماری کیفیت زندگی آن ها را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.

نقش سبک زندگی در کنترل اندومتریوز

اگرچه تغییر سبک زندگی به تنهایی باعث درمان اندومتریوز نمی شود، اما می تواند در کاهش علائم و افزایش اثربخشی درمان نقش مهمی داشته باشد. رعایت برخی توصیه های ساده می تواند التهاب بدن را کاهش داده و شدت درد را کمتر کند، از جمله:

• کاهش مصرف کافئین و نوشیدنی های الکلی
• مصرف بیشتر میوه ها، سبزیجات و مواد غذایی ضدالتهاب
• محدود کردن مصرف گوشت قرمز و غذاهای فرآوری شده
• انجام فعالیت بدنی منظم و سبک
• حفظ وزن مناسب و مدیریت استرس

ترکیب درمان های پزشکی با اصلاح سبک زندگی، بهترین نتیجه را در کنترل اندومتریوز ایجاد می کند و به بسیاری از بیماران کمک می کند زندگی روزمره خود را با کیفیت بهتری ادامه دهند.

آیا اندومتریوز باعث ناباروری می شود؟

اندومتریوز یکی از مهم ترین بیماری هایی است که می تواند قدرت باروری زنان را تحت تاثیر قرار دهد، اما ابتلا به این بیماری به معنای ناباروری قطعی نیست.

بسیاری از بانوان مبتلا، به ویژه در مراحل خفیف بیماری، بدون مشکل باردار می شوند و حتی در موارد شدید نیز با درمان مناسب امکان بارداری وجود دارد.

اندومتریوز از چند طریق می تواند احتمال بارداری را کاهش دهد.

ایجاد التهاب مزمن در لگن، چسبندگی بین اندام های تناسلی، آسیب به تخمدان ها، اختلال در عملکرد لوله های فالوپ و کاهش کیفیت تخمک از مهم ترین عواملی هستند که روند لقاح را دشوارتر می کنند.

میزان تاثیر اندومتریوز بر باروری به شدت بیماری، سن بیمار و مدت زمان ابتلا بستگی دارد.

به همین دلیل تشخیص زودهنگام و آغاز درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

در بسیاری از بیماران، درمان دارویی یا جراحی لاپاراسکوپی می تواند شرایط را برای بارداری طبیعی بهبود دهد و در صورت نیاز نیز روش هایی مانند IVF شانس باروری را افزایش می دهند.

اگر پس از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون جلوگیری بارداری رخ ندهد، یا این مدت در زنان بالای ۳۵ سال به شش ماه برسد، مراجعه به متخصص زنان و ناباروری برای بررسی اندومتریوز و سایر عوامل ضروری است.

سوالات متداول

اندومتریوز یکی از بیماری های شایع زنان است که سوالات زیادی درباره علائم، درمان و تاثیر آن بر باروری ایجاد می کند.

در ادامه به رایج ترین سوالات کاربران درباره این بیماری پاسخ داده ایم.

آیا اندومتریوز به طور کامل درمان می شود؟

در حال حاضر درمان قطعی برای اندومتریوز وجود ندارد، اما با دارو، هورمون درمانی یا جراحی می توان علائم بیماری را کنترل کرد و از پیشرفت آن جلوگیری نمود.

آیا اندومتریوز همیشه باعث ناباروری می شود؟

خیر. بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز به صورت طبیعی باردار می شوند.

با این حال، در برخی افراد این بیماری می تواند احتمال باروری را کاهش دهد و نیاز به درمان تخصصی داشته باشد.

درد اندومتریوز در کدام قسمت های بدن احساس می شود؟

درد معمولا در ناحیه لگن، پایین شکم، کمر و گاهی هنگام رابطه جنسی یا دفع ادرار و مدفوع احساس می شود و اغلب در دوران قاعدگی شدت بیشتری دارد.

آیا اندومتریوز بعد از یائسگی از بین می رود؟

در بسیاری از زنان، با کاهش سطح استروژن پس از یائسگی علائم اندومتریوز کمتر می شود، اما در برخی موارد ممکن است بیماری همچنان فعال باقی بماند و نیاز به پیگیری پزشکی داشته باشد.

بهترین روش تشخیص اندومتریوز چیست؟

پزشک با بررسی علائم، معاینه لگنی، سونوگرافی و در صورت نیاز MRI یا لاپاراسکوپی بیماری را تشخیص می دهد.

لاپاراسکوپی دقیق ترین روش تشخیص اندومتریوز محسوب می شود.

آیا اندومتریوز بدون جراحی درمان می شود؟

بله. بسیاری از بیماران با داروهای ضدالتهاب، هورمون درمانی و اصلاح سبک زندگی علائم خود را کنترل می کنند و تنها در موارد خاص به جراحی نیاز خواهد بود.

آیا امکان عود اندومتریوز بعد از درمان وجود دارد؟

بله. حتی پس از درمان یا جراحی نیز احتمال بازگشت بیماری وجود دارد.

به همین دلیل پیگیری منظم و رعایت توصیه های پزشک اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی باید برای علائم اندومتریوز به پزشک مراجعه کرد؟

اگر دردهای شدید قاعدگی، درد مزمن لگن، درد هنگام رابطه جنسی، خونریزی های غیرطبیعی یا مشکل در بارداری دارید، بهتر است هرچه زودتر توسط متخصص زنان معاینه شوید.